De Workshops

Op deze plek reageer ik van tijd tot tijd op vragen.

Brommers

Jantje ‘bromt’. Wat kan ik daar aan doen?

Waarom zou je er iets aan doen? Waarom zou je er aandacht aan schenken? Is het een probleem? Wanneer de juf/ meester het géén probleem vindt, vinden de kinderen dat meestal ook niet.

Het is al een probleem. Andere kinderen klagen/ zeggen er iets van.

Schaar je aan de zijde van Jantje. Laat hem zingen zoals hij zingt. Sterker nog: laat hem eens de melodie bepalen! Ga dicht bij Jantje zitten, laat hem inzetten en zing dan (zo zacht dat je hem goed kunt horen) gezellig met hèm mee. Het resultaat is dat je samen toch eenstemmig zingt! Dit kan vervolgens zelfs een opdracht aan de klas zijn: Schuif je antennes uit, richt ze op Jantje, en zing zacht, en op hetzelfde moment, precíés hetzelfde als hij. (P.S. Ook Pietje en Marietje kunnen uitgekozen worden om zelf spontaan een eigen melodietje te verzinnen, waar de rest van de klas in méégaat)
Voordelen:
-De brommer wordt hiermee bevestigd en gesteund. Het gevoel : ‘De ander stemt af op mij’, is heerlijk. Gevoel van eendracht , plezier en zelfvertrouwen tijdens het zingen zijn voor Jantje de basis om er een leven lang mee door te gaan, en er geleidelijk steeds bedrevener in te worden.
-Zèlf ben je ook heel muzikaal bezig, omdat je afstemt op een ander.

Ja maar het klinkt zo lelijk!

Ik ‘zie’ je hierbij a.h.w. je vingers in je oren stoppen! Onzin! Beluister –om je muzikale idioom te verbreden- liever wat muziek waarbij twee toonsoorten door elkaar klinken. http://www.youtube.com/watch?v=w3EFrpfH2pM

Tip:
Heb je zèlf wel eens geprobeerd om de melodie (Bijvoorbeeld Vader Jacob) exact, maar op een andere toonhoogte, mee te zingen? Zó leuk om te doen! Perotinus (Plm 1200) hield zich er, weliswaar in kerkelijke sferen, ook al mee bezig… http://www.youtube.com/watch?v=O2TDS255jSE&feature=related.
 

Onzekerheid 

(Hoe goed) kan ik zingen?

Daar heb ik een toets voor ontwikkeld. Deze duurt vier minuten, en is geschikt voor zowel leerlingen als leerkrachten. Alle ingrediënten waaruit muziek bestaat (toonhoogte, toonduur, tempo, volume en klankkleur) zijn er in opgenomen. Termen als mooi, lelijk, leuk en stom worden, omdat ze subjectief, onmeetbaar, en dus onbruikbaar zijn, buiten beschouwing gelaten. Dus aarzel niet langer dóé hem!
 
DE ZINGTOETS

Gebruik het liedje Happy Birthday (of een regeltje daarvan) , en zing dat op de 10 onderstaande manieren:
1. Hoog, zoals een kabouter. Lukt dat? Ja/Nee
2. Laag, zoals een reus. Lukt dat? Ja/Nee
3. Snel. Lukt dat? Ja/Nee
4. Langzaam. Lukt dat? Ja/Nee
5. Met korte nootjes (staccato – zoals stippend met een potlood). Lukt dat? Ja/Nee
6. Met ‘lange’ noten (dus niet perse langzaam, maar wel legato, alle noten aan elkaar). Lukt dat? Ja/Nee
7. Luid. Lukt dat? Ja/Nee
8. Zacht. Lukt dat? Ja/Nee
9. Als een gemene heks (met een scherpe stem). Lukt dat? Ja/Nee
10. Als een lieve fee (Met je allerliefste stem). Lukt dat? Ja/Nee

Bereken zelf je score:
Elke ‘ja’ levert 1 punt op.
Extra:
Degene die boven zichzelf (en boven cijfers) wil uitstijgen, kan proberen om combinaties te maken.
Bijvoorbeeld: zacht èn hoog… Of luid, laag en langzaam, èn legato...

De boodschap moge duidelijk zijn: Ja, je kunt zingen. En veel beter dan je denkt! Je hebt met je stem altijd een prachtig muziekinstrument bij je. Als je wilt, kun je de structuur en de werking van dat instrument onderzoeken, het naar wens leren gebruiken, en het steeds beter leren 'bespelen'. Zelf heb ik dit gedaan door me te verdiepen in het werk van Jo Estill. 

Orde 

 Ik wil wel zingen met de kinderen, maar ze gaan onmiddellijk schreeuwen. Het lijkt wel of de kinderen er sowieso helemaal niet tégen kunnen om iets leuks te doen. Het dreigt voortdurend uit de hand te lopen!´

Sommige kinderen ervaren samen zingen, dansen of grapjes maken als zó iets vreemds of bijzonders dat ze helemaal van de kook raken. (Misschien een jaartje niet gezongen...) Zorg dan dat het vuur niet te hoog oplaait. Liever 4 x per dag héél even iets vrolijks (bijv. vlak voor de pauze) dan 1 x per dag een half uur lang dikke pret. Werk rustig met de klas aan lezen, schrijven en rekenen enz., maar wissel dit telkens af met een kort liedje, een piepklein grapje of luchtig verhaaltje. Begrijpen de kinderen na verloop van tijd dat liedjes, grapjes en verhaaltjes er gewoon bij horen, dan stopt het schreeuwen. 
 

Zwijgen 

Wat moet ik met kinderen die niet meezingen?

Niets. Zou je zelf in staat zijn om op elk moment van de dag – en op verzoek van een ander - een willekeurig lied in te zetten? Waarom zou je zoiets dan wel van een ander eisen?  Wees gewoon tevreden met ieder moment dat je zèlf zingt.  

 Betekent het ‘niet meezingen’ van een kind dat het een probleem heeft?

Als je een probleem hebt, is het voorstelbaar dat je niet wilt zingen. Maar het omgekeerde is niet per definitie het geval. Misschien ben jij als leerkracht de enige met het probleem. Veel kinderen vinden het prettig om alleen maar te luisteren. En luisteren gaat over het algemeen beter wanneer je zelf je mond houdt. Sommige kinderen voelen dat haarfijn aan. In zo'n geval is een kind dat niet zingt, maar aandachtig luistert, heel muzikaal bezig.
 

Sfeer 

De kinderen  doen onaardig tegen elkaar tijdens de muziekles. Het onderlinge gehakketak is sfeerverpestend. Wat doe ik daaraan?

 Een gevoel van veiligheid is een eerste vereiste als je samen muziek maakt. Wanneer kinderen onderling kritiek hebben roep ik meteen:
‘Kinderen luister. Als er bij het zingen iets mis gaat, ligt dat niet aan jou of jou of jou…. Nee, als er iets misgaat, dan ligt dat aan mij! Ik kan eigenlijk helemaal geen muziekles geven. Dit lukt mij alleen maar, als jullie mij allemaal zo goed mogelijk helpen...Kom we doen het nog een keer, maar nu een beetje (bijvoorbeeld) langzamer.’ 
Zodra we hebben afgesproken dat alles wat 'misgaat' altijd mijn schuld is, letten de kinderen extra goed op mij en niet meer (in negatieve zin) op elkaar.
Volume 

Het klinkt allemaal zo timide. Er komt geen geluid uit. Als er een kind jarig is, lijkt het wel alsof ik de enige ben die zingt. 

Je zou kunnen zeggen: “Kinderen, ik moet ineens denken aan een oude radio die ik thuis heb. Daar zit zo’n knop op. (Je houdt met je linkerhand een potlood recht omhoog) Die knop kan helemaal naar links…. (met je andere hand draai je het potlood opzij) en dan klinkt de radio héél zacht. Net zo zacht als jullie zongen. Maar hij kan ook héél hard! (Hierbij draai je met je rechterhand het potlood de andere kant op) Laten we nog een keer zingen. Jullie zijn de radio, en ik draai aan de knop." (Natuurlijk begin je heel zacht. Vlak voor de tweede regel draai je met veel pathos knop hélemaal voluit. De klas brult. Vlak voor de derde regel zet je de knop in het midden) En vervolgens heb je een normaal zingende klas. Deze aanpak kun je natuurlijk ook -andersom- gebruiken bij een klas die alleen maar keihard zingt.
 

Animo

Er zijn maar een paar leerkrachten op school die zingen. De anderen zijn te onzeker, en de leiding heeft andere prioriteiten, zoals rekenen en taal.

Veel leerkrachten doen een stap naar achteren zodra er een muziekspecialist in huis is.
Logisch, want volwassenen laten niet graag merken dat ze iets nog moeten leren. Wat dat betreft staan kinderen (noodgedwongen) anders in het leven: die houden zich een groot gedeelte van elke dag bezig met dingen die ze nog niet kunnen. Wanneer kinderen merken dat de meester / juf ook wel eens iets moeilijk vindt, is dat heerlijk voor ze. En al snel doen ze niets liever dan hélpen. Kortom, de leerkracht die duidelijk laat merken dat ook hij/zij nog steeds drempels neemt, heeft een enorm pedagogisch voordeel.
En wat de andere prioriteiten van de leiding betreft: Muziek is goed voor de hersenen, het activeert met name de interactie tussen linker-en rechterhersenhelft. Het is dus ook goed voor rekenen en taal. Berichten uit de wetenschap die dit ondersteunen, stapelen zich op.  Hier een link naar een optreden van Bobby Mc Ferrin. Een aardige illustratie van wat muziek kan doen met de hersenen. Misschien om zelf eens te proberen! Persoonlijk merk ik vaak dat muziek het zelfde effect op mij heeft als ‘een blokje om lopen’.  
 

Niveau

 Met welke groep kan ik dit liedje doen?

Bij de meeste liedjes is dat afhankelijk van de manier van presenteren. Zo is het mogelijk om zelfs de allereenvoudigste liedjes te zingen met groep acht. Het helpt wel als de leerkracht voor zichzelf heeft besloten dat er niets mis is met bijv. Berend Botje, en het vol overtuiging zelf inzet. Bovendien kan het liedje zó lastig gemaakt worden dat het zingen ervan toch nog een prestatie wordt: Bijvoorbeeld: ‘Maar nu gaan we Berend Botje zingen op de wijs van Vader Jacob!’... ‘Laten we de naam van Berend Botje vervangen door Pippi Langkous.’... 'En Pippi Langkous woont natuurlijk niet in Zuid Laren, maar in ehm.. Söd Lören.'... ‘Trouwens, als ik zo doe (‘gebaar’) zet ik de radio zacht en klinkt het liedje alleen verder in je hoofd.’ ... enzovoort.
Andersom is het ook mogelijk om véél te moeilijke liedjes te laten zingen door kleuters. Kleuters zijn natuurlijk absoluut niet in staat om een canon vierstemmig ten gehore te brengen. Maar als ze een vierstemmige canon hebben gehoord van achtstegroepers, en ze willen het op hun eigen manier óók zingen… laat ze dat dan vooral doen! Kleuters geven er vanzelf hun eigen draai aan. De tekst en de melodie veranderen ter plekke, maar is dat erg? Nee, dat is onbevangenheid. Dit is geen advies om structureel te gaan rappen met kleuters, of om dagelijks Berend Botje te gaan zingen met groep acht. Maar wel het advies om liedjes niet al teveel te categoriseren naar leeftijd. Want dan beperk je jezelf, je repertoire, en de vrijmoedigheid van de kinderen. 
 

Financiële hulp 

Ik heb een kind in de klas dat dolgelukkig zou zijn met muziekles, maar de ouders hebben geen budget. Heb jij een idee?

 Ga voor subsidie  naar de website van het jeugdcultuurfonds, klik daar op jouw regio, en neem contact op met bijbehorende contactpersoon.  Voor de aanmelding is altijd een professioneel intermediair nodig. (Een leerkracht, bijv.) Dus de ouders kunnen zich niet zelf aanmelden.
 

Stemgebruik

Gebruik ik als leerkracht mijn stem  goed?

Een paar dingen zijn minder goed voor de stem:
-Roken.   (schijnt ook voor meer dingen niet goed te zijn..)
-Schreeuwen. (ook niet zo leuk voor de kinderen ;-) -Veel praten of zingen met ‘wilde lucht’. Door de voortdurende luchtstroom langs de níét gesloten stembanden kan het slijmvlies opdrogen, wat de stem kwetsbaar maakt. 
-Overbelasten. Zelfs geoefende zangers krijgen vroeg of laat problemen wanneer ze teveel – en dan ook nog in rokerige zalen optreden.
-Constrictie tijdens praten of zingen.  Vlak boven de ware stembanden bevinden zich de valse stemplooien. Die hebben de neiging samen te trekken wanneer er sprake is van inspanning of spanning. Bij tillen, schreeuwen, vechten of vluchten, maar ook vlak voor kuchen, of het schrapen van de keel zetten sluiten ze de luchtpijp (trachea) af. Het is meestal een natuurlijke reflex die dient om de luchtpijp (trachea) af te te schermen. Het risico voor de ware stembanden is dat bij constrictie de druk van onderaf (subglottische druk) vergroot wordt. Overbelasting van de ware stembanden kan het gevolg zijn. Met enige oefening kun je volledig bepalen wanneer en in welke mate je je valse stemplooien gebruikt.  Zo is het bijv. heel goed mogelijk om iets op te tillen, of een andere inspanning te verrichten zónder constrictie! Til maar eens iets op terwijl je gewoon blijft ademhalen. Er zijn talloze zangers die bewust of onbewust een beetje constrictie toepassen tijdens het zingen. (Bijv. 2 Op de schaal van 10) De valse stembanden gaan dan meetrillen met de uitstromende lucht en geven de stem een rauw randje. (distortion). Wanneer je dit zelf ook doet, wees dan verstandig en neem wat volume terug om de subglottische druk laag te houden. Het zachter zingen valt meestal niet op. Veelal líjkt het zelfs luider, vanwege de distortion. En als je tóch meer volume wilt... gebruik dan de microfoon.